Anal fistüllerin büyük bölümü makat kanalındaki bezlerden başlayan enfeksiyonlar sonucunda ortaya çıkar. Ancak her fistülün nedeni aynı değildir.
Crohn hastalığına bağlı anal fistüller, bağırsakta devam eden kronik inflamatuvar hastalığın bir parçası olarak gelişebilir. Bu nedenle yalnızca fistül kanalını tedavi etmek çoğu zaman yeterli değildir.
Crohn hastalığında fistül tedavisi; bağırsaktaki hastalık aktivitesinin kontrolü, varsa apsenin tedavisi, fistül kanalının anatomisi ve makat kaslarının korunması birlikte değerlendirilerek planlanır.
Bu nedenle gastroenteroloji ve kolorektal cerrahinin birlikte yürüttüğü yaklaşım önem taşır.
Crohn Hastalığı Neden Anal Fistüle Yol Açabilir?
Crohn hastalığı, sindirim sisteminde kronik ve derin dokulara ilerleyebilen inflamasyona neden olabilen bir inflamatuvar bağırsak hastalığıdır.
İnflamasyon bağırsak duvarının daha derin katmanlarına ilerlediğinde çevredeki dokulara doğru anormal yollar gelişebilir. Bu yollar fistül olarak adlandırılır.
Makat ve rektum çevresinde geliştiğinde ise perianal Crohn hastalığının bir parçası olarak anal fistüller ve apseler görülebilir.
Dolayısıyla burada sorun yalnızca oluşmuş fistül kanalı değildir. Kanalın oluşmasına katkıda bulunan Crohn inflamasyonunun da değerlendirilmesi gerekir.
Crohn Fistülü ile Klasik Anal Fistül Arasındaki Fark Nedir?
Crohn hastalığı olmayan kişilerde anal fistüllerin önemli bir bölümü makat bezlerinden başlayan enfeksiyonlar sonucunda gelişir. Bunlara kriptoglandüler fistüller denir.
Crohn hastalığında ise fistül, altta devam eden inflamatuvar bağırsak hastalığıyla ilişkili olabilir.
Ayrıca Crohn'a bağlı perianal hastalıkta birden fazla fistül kanalı, yan dallar ve apseler bulunabilir.
Bu nedenle Crohn hastalığına bağlı fistüllerde yalnızca dışarıdan görülen fistül açıklığına bakılarak tedavi planlamak yeterli olmayabilir.
Anal Fistül Crohn Hastalığının İlk Belirtisi Olabilir mi?
Evet.
Bazı hastalarda perianal fistül veya tekrarlayan makat apseleri, bağırsakla ilgili belirgin Crohn şikâyetlerinden önce ortaya çıkabilir.
Bu nedenle özellikle tekrarlayan veya kompleks anal fistüllerde hastanın bağırsak yakınmaları ve Crohn hastalığını düşündürebilecek diğer bulgularının sorgulanması önemlidir.
Uzun süren ishal, karın ağrısı, kilo kaybı veya başka inflamatuvar bağırsak hastalığı belirtileri varsa daha ayrıntılı değerlendirme gerekebilir.
Ancak her anal fistülün Crohn hastalığı anlamına gelmediğinin de altını çizmek gerekir.
Crohn Hastalığına Bağlı Fistüllerde MR Neden Önemlidir?
Crohn hastalığında fistül kanalları kompleks ve dallanmış olabilir.
Pelvik MR;
- Fistülün ana kanalını,
- Yan dallarını,
- Makat kaslarıyla ilişkisini,
- Gizli apse odaklarını,
- Çevre dokulardaki inflamasyonu
değerlendirmeye yardımcı olabilir.
Özellikle kompleks ve tekrarlayan fistüllerde fistül anatomisinin ayrıntılı şekilde ortaya konulması tedavi planının önemli bir parçasıdır.
Crohn Fistülünde Apse Varsa Önce Ne Yapılır?
Aktif bir apse varsa öncelik enfeksiyonun kontrol altına alınmasıdır.
Apse, fistül kanalının bir bölümünün kapanması veya Crohn'a bağlı inflamasyon sonucunda enfekte materyalin dokular içerisinde birikmesiyle gelişebilir.
Böyle bir durumda yalnızca fistülün kalıcı olarak kapatılmasına odaklanmak doğru değildir.
Öncelikle apsenin uygun şekilde boşaltılması ve bölgedeki enfeksiyonun kontrol altına alınması gerekir.
Kompleks fistüllerde drenajın devam etmesini sağlamak amacıyla gevşek seton kullanılabilir.
Crohn Hastalığında Seton Neden Kullanılır?
Seton, fistül kanalının içerisinden geçirilerek kanalın açık kalmasını sağlayan cerrahi bir materyaldir.
Crohn hastalığına bağlı kompleks fistüllerde setonun temel amaçlarından biri drenajı devam ettirmek ve yeniden apse oluşmasını önlemeye yardımcı olmaktır.
Bu süreçte Crohn hastalığının medikal tedavisi de planlanabilir.
Ancak uzun süreli seton kullanımını her hastada tek başına fistülün kesin tedavisi olarak görmek doğru değildir. Seton çoğu zaman kombine tedavi yaklaşımının bir parçasıdır.
Crohn Fistülünde İlaç Tedavisi Neden Önemlidir?
Kriptoglandüler fistüllerden farklı olarak Crohn fistülünde altta devam eden inflamatuvar bir hastalık vardır.
Bu nedenle yalnızca fistül kanalına yapılan cerrahi müdahale hastalığın bütününü tedavi etmez.
Crohn hastalığının aktivitesine göre gastroenteroloji tarafından biyolojik ve diğer medikal tedaviler değerlendirilebilir.
Amaç yalnızca fistülün dış açıklığını kapatmak değil, fistül oluşumunu sürdürebilecek inflamasyonu da kontrol altına almaktır.
Bu nedenle Crohn'a bağlı perianal fistül tedavisi gastroenteroloji ve cerrahinin birlikte çalışmasını gerektirebilir.
Crohn Fistülünde Neden Hemen Kanal Kapatılmaz?
Fistülün dışarıya açılan kısmının kapanması her zaman iyileşme anlamına gelmez.
Eğer içeride aktif inflamasyon veya enfeksiyon devam ediyorsa dış açıklığın erken kapanması drenajı engelleyebilir ve yeniden apse gelişmesine neden olabilir.
Bu nedenle Crohn hastalığında önce:
apse ve enfeksiyonun kontrolü → drenajın sağlanması → Crohn inflamasyonunun kontrol altına alınması → fistül anatomisinin değerlendirilmesi
gibi aşamalı bir yaklaşım gerekebilir.
Fistülün kalıcı olarak kapatılmasına yönelik cerrahi seçenekler bundan sonra değerlendirilir.
Crohn Fistülünde Cerrahi Tedavi Yapılabilir mi?
Evet. Ancak cerrahinin zamanı ve yöntemi hastaya göre belirlenir.
Fistül kanalının anatomisi, makat kaslarıyla ilişkisi, rektumdaki aktif inflamasyon, apse varlığı ve Crohn hastalığının kontrol altında olup olmadığı cerrahi kararı etkileyebilir.
Uygun hastalarda sfinkter koruyucu cerrahi yöntemler değerlendirilebilir.
Burada temel amaçlardan biri fistülün kontrol altına alınması veya kapatılmasıyla birlikte dışkı kontrolünü sağlayan makat kaslarının korunmasıdır.
Crohn Hastalığında FiLaC veya LIFT Uygulanabilir mi?
Bazı seçilmiş hastalarda fistül anatomisine ve Crohn hastalığının durumuna göre farklı sfinkter koruyucu yöntemler değerlendirilebilir.
Ancak yalnızca fistülün teknik olarak belirli bir yönteme uygun görünmesi yeterli değildir.
Özellikle rektumda aktif Crohn inflamasyonunun bulunup bulunmadığı, fistülün dallanması, önceki tedaviler ve devam eden enfeksiyon tedavi kararını etkileyebilir.
Bu nedenle “Crohn fistülünde hangi yöntem daha iyi?” sorusunun tek bir cevabı yoktur.
Crohn Hastalığında Fistül Tekrar Edebilir mi?
Evet.
Crohn hastalığı kronik ve dönem dönem aktifleşebilen inflamatuvar bir hastalık olduğu için perianal fistüllerde tekrarlama görülebilir.
Dış açıklığın kapanması da her zaman fistül kanalındaki inflamasyonun tamamen ortadan kalktığını göstermez.
Bu nedenle takip yalnızca dışarıdan fistül açıklığının kapanıp kapanmadığına göre yapılmaz. Hastanın şikâyetleri, Crohn hastalığının aktivitesi ve gerektiğinde görüntüleme bulguları birlikte değerlendirilir.
Crohn Fistülünde Tedavinin Temel Farkı Nedir?
Klasik bir anal fistülde tedavinin odağı büyük ölçüde fistül anatomisidir.
Crohn hastalığında ise daha geniş bir tablo değerlendirilir:
Fistül + apse/enfeksiyon + bağırsak inflamasyonu + makat kasları + hastalığın genel aktivitesi.
Bu nedenle Crohn'a bağlı fistüllerde tedavi tek bir işlemden çok, farklı aşamaların birlikte planlandığı bir süreç olabilir.
Amaç yalnızca görünen fistül açıklığını kapatmak değil; fistülün oluşmasına ve devam etmesine katkıda bulunan hastalığı da kontrol altında tutmaktır.
Sıkça Sorulan Sorular
Her anal fistül Crohn hastalığı belirtisi midir?
Hayır. Anal fistüllerin büyük bölümü Crohn hastalığına bağlı değildir. Ancak tekrarlayan veya kompleks fistüllerde Crohn hastalığını düşündüren başka bulgular varsa değerlendirme gerekebilir.
Anal fistül Crohn hastalığından önce ortaya çıkabilir mi?
Evet. Bazı hastalarda perianal fistül, Crohn hastalığının bağırsak belirtilerinden önce ortaya çıkabilir.
Crohn fistülünde seton neden takılır?
Özellikle kompleks fistüllerde seton fistül kanalının drenajını sürdürmek ve apse gelişimini kontrol altında tutmak amacıyla kullanılabilir. Genellikle daha geniş bir medikal ve cerrahi tedavi planının parçasıdır.
Crohn fistülü yalnızca ameliyatla tedavi edilir mi?
Genellikle yalnızca cerrahi yaklaşım yeterli değildir. Crohn'a bağlı perianal fistüllerde altta yatan inflamasyonun medikal tedavisi ile cerrahi yaklaşım birlikte planlanabilir.
Crohn fistülünde MR gerekli midir?
Özellikle kompleks veya tekrarlayan perianal Crohn hastalığında pelvik MR fistül kanallarının, yan dalların ve apselerin değerlendirilmesinde önemli rol oynar.
Crohn fistülü tamamen kapanabilir mi?
Uygun tedaviyle fistül iyileşmesi sağlanabilir ancak Crohn hastalığı kronik olduğu için tekrarlama olasılığı vardır. Sonuç fistül anatomisi ve hastalık aktivitesi dahil birçok faktöre bağlıdır.