Dışkılama sırasında makattan dışarı doğru bir doku çıkması, makat çevresinde dolgunluk hissi veya tuvalet sonrasında içeri çekilen bir şişlik fark edilmesi, hastalarda endişeye neden olabilir. Bu belirtiler çoğu zaman hemoroid ile ilişkilendirilse de bazı kişilerde makat sarkması (rektal prolapsus) adı verilen farklı bir hastalıktan kaynaklanabilir.
Rektal prolapsus, kalın bağırsağın son bölümü olan rektumun normal anatomik konumundan aşağı doğru yer değiştirmesi ve bazı durumlarda makat açıklığından dışarı çıkmasıdır.
Hastalığın belirtileri sarkmanın türüne ve derecesine göre değişebilir. Bazı hastalarda yalnızca dışkılama sırasında sarkma görülürken bazı kişilerde dışarı çıkan doku kendiliğinden geri dönmeyebilir.
Makat sarkmasının en belirgin belirtilerinden biri, özellikle dışkılama sırasında makattan dışarı doğru çıkan kırmızımsı veya pembe renkli bir dokunun fark edilmesidir. Ancak her makattan doku çıkması rektal prolapsus anlamına gelmez.
Makat Sarkması (Rektal Prolapsus) Nedir?
Makat sarkması, rektumun aşağı doğru yer değiştirmesiyle ortaya çıkan bir durumdur.
Rektum, kalın bağırsağın dışkıyı geçici olarak depolayan son bölümüdür. Normalde pelvik taban kasları ve çevresindeki destek dokuları sayesinde anatomik konumunda bulunur.
Bu destek mekanizmalarının bozulmasıyla rektum aşağı doğru sarkabilir.
Rektal prolapsus farklı şekillerde görülebilir:
- Tam kat rektal prolapsus: Rektum duvarının tüm katlarının makat açıklığından dışarı çıkmasıdır.
- Mukozal prolapsus: Rektumun yalnızca iç yüzeyini oluşturan mukozanın dışarı doğru sarkmasıdır.
- İç rektal prolapsus (rektal intussusepsiyon): Rektumun kendi içine doğru katlanmasıdır. Bu durumda doku makat dışına çıkmayabilir.
Bu durumların belirtileri ve tedavi yaklaşımları birbirinden farklı olabilir.
Makat Sarkmasının Belirtileri Nelerdir?
Rektal prolapsusun en belirgin bulgusu, makattan dışarı çıkan dokudur. Ancak hastalık yalnızca görünür sarkmayla sınırlı değildir.
Bazı hastalarda dışkılama güçlüğü, mukus akıntısı veya dışkı kontrolünde sorunlar da görülebilir.
1. Makattan Dışarı Doku Çıkması
Makat sarkmasının en dikkat çekici belirtisi, makat açıklığından dışarı doğru çıkan doku oluşumudur.
Bu doku genellikle pembe veya kırmızımsı renkte, nemli ve halka benzeri bir görünümde olabilir.
Başlangıçta yalnızca dışkılama sırasında ortaya çıkabilir.
Hasta tuvaletten kalktıktan sonra dokunun kendiliğinden içeri çekildiğini fark edebilir.
İlerleyen durumlarda ise sarkma daha sık görülebilir ve dışarı çıkan dokunun kendiliğinden geri dönmesi zorlaşabilir.
Makattan dışarı çıkan her doku hemoroid değildir. Rektal prolapsus ile hemoroidin birbirinden ayırt edilmesi için muayene gerekir.
2. Dışkılama Sırasında Sarkma Hissi
Bazı hastalar dışkılama sırasında makat bölgesinden bir şeyin dışarı çıktığını veya aşağı doğru çekildiğini hisseder.
Bu his özellikle ıkınmayla belirginleşebilir.
Başlangıç döneminde sarkma yalnızca tuvalette ortaya çıkabilirken daha ileri durumlarda ayakta durma, yürüme veya günlük aktiviteler sırasında da görülebilir.
Sarkmanın ne zaman ortaya çıktığı ve kendiliğinden geri dönüp dönmediği, değerlendirme açısından önemlidir.
3. Makat Bölgesinde Mukus Akıntısı
Rektal prolapsus bulunan bazı hastalarda makat çevresinde mukus akıntısı görülebilir.
Mukus, bağırsak iç yüzeyinde doğal olarak üretilen kaygan bir salgıdır.
Rektum dokusunun dışarı doğru sarkması ve tahriş olması, mukus akıntısının artmasına neden olabilir.
Bu durum iç çamaşırında nemlenme, makat çevresinde ıslaklık hissi veya cilt tahrişiyle kendini gösterebilir.
Ancak mukus akıntısı yalnızca rektal prolapsusa özgü değildir. Farklı anal bölge hastalıklarında da görülebilir.
4. Makat Kanaması
Makat sarkması bulunan bazı hastalarda kanama görülebilir.
Özellikle dışarı çıkan rektum dokusunun sürtünme veya tahrişe maruz kalması, yüzeysel kanamaya neden olabilir.
Kanama tuvalet kâğıdında veya dışkılama sonrasında fark edilebilir.
Ancak makat kanamasının hemoroid, anal fissür, bağırsak iltihapları veya daha ciddi hastalıklar gibi farklı nedenleri de bulunabilir.
Makattan kan gelmesi yalnızca sarkmaya veya hemoroide bağlanmamalıdır. Özellikle tekrarlayan veya açıklanamayan kanamalarda tıbbi değerlendirme önemlidir.
5. Dışkı Kaçırma ve Gaz Kontrolünde Zorlanma
Rektal prolapsus bazı hastalarda dışkı kontrolünü etkileyebilir.
Makatı kapatan sfinkter kaslarının fonksiyonları ve pelvik taban desteği bu süreçte önemli rol oynar.
Uzun süredir devam eden veya belirgin rektal prolapsusu bulunan kişilerde gaz ya da dışkı kaçırma şikâyetleri görülebilir.
Bazı hastalarda ise dışkılama sonrasında istemsiz kirlenme veya iç çamaşırında lekelenme meydana gelebilir.
Ancak rektal prolapsusu bulunan herkesin dışkı kaçırma sorunu yaşaması beklenmez.
6. Kabızlık ve Tam Boşalamama Hissi
Rektal prolapsus yalnızca dışkı kaçırmayla değil, dışkılama güçlüğüyle de ilişkili olabilir.
Özellikle iç rektal prolapsus bulunan bazı hastalarda dışkının rektumdan çıkarılması zorlaşabilir.
Hasta dışkılama sonrasında bağırsaklarının tamamen boşalmadığını hissedebilir.
Sık sık tuvalete gitme ihtiyacı, aşırı ıkınma ve uzun süre tuvalette kalma gibi şikâyetler görülebilir.
Ancak bu belirtiler pelvik taban koordinasyon bozukluklarında ve kronik kabızlıkta da ortaya çıkabilir.
Bu nedenle dışkılama güçlüğünün nedeni yalnızca belirtilere bakılarak belirlenemez.
7. Makat Çevresinde Ağrı ve Rahatsızlık
Rektal prolapsus bazı hastalarda makat çevresinde rahatsızlık, dolgunluk veya baskı hissine neden olabilir.
Dışarı çıkan dokunun tahriş olmasıyla hassasiyet gelişebilir.
Ancak şiddetli ağrı, özellikle dışarı çıkan dokunun geri dönmemesi veya dolaşımının bozulması gibi durumlarda ortaya çıkabilir.
Ani başlayan şiddetli ağrı, koyu renkli veya morarmış doku ve içeri döndürülemeyen sarkma acil değerlendirme gerektirir.
Makat Sarkması İlk Nasıl Başlar?
Makat sarkması bazı kişilerde başlangıçta yalnızca dışkılama sırasında fark edilir.
Hasta tuvalette ıkınırken makat açıklığından küçük bir doku çıktığını görebilir.
Bu doku dışkılama sonrasında kendiliğinden geri dönebilir.
Bazı kişilerde ise ilk belirtiler görünür sarkma yerine mukus akıntısı, tam boşalamama hissi veya dışkılama güçlüğü olabilir.
Hastalığın seyri kişiden kişiye değişir. Her hastada aynı hızda ilerleme görülmez.
Bu nedenle başlangıç döneminde fark edilen belirtilerin değerlendirilmesi önemlidir.
Makattan Et Çıkması Makat Sarkması Belirtisi midir?
Makattan et çıkması şeklinde tarif edilen şikâyetin birden fazla nedeni olabilir.
Rektal prolapsus bunlardan biridir. Ancak hemoroid, anal deri katlantıları, makat siğilleri ve farklı anal bölge hastalıkları da makattan doku çıkması şeklinde algılanabilir.
Rektal prolapsusta dışarı çıkan doku genellikle rektum duvarıyla ilişkilidir.
Tam kat rektal prolapsusta dokunun çevresel, halka şeklinde katlantılar göstermesi tanıda yardımcı olabilir.
Hemoroidde ise farklı yerleşimlerde şişlikler veya dışarı sarkan hemoroid dokuları görülebilir.
Ancak hastaların yalnızca görünüm üzerinden kesin tanı koyması doğru değildir.
Makat Sarkması ile Hemoroid Arasındaki Fark Nedir?
Makat sarkması (rektal prolapsus) ve hemoroid, benzer belirtiler gösterebildikleri için sıklıkla birbirleriyle karıştırılan iki farklı hastalıktır. Özellikle makattan dışarı çıkan doku, kanama ve makat çevresinde rahatsızlık hissi her iki durumda da görülebilir. Ancak bu hastalıkların oluşum mekanizmaları ve etkilenen anatomik yapılar birbirinden farklıdır.
Makat sarkmasında, kalın bağırsağın son bölümü olan rektum aşağı doğru yer değiştirir. Tam kat rektal prolapsusta rektum duvarı makat açıklığından dışarı çıkar. Dışarı çıkan doku genellikle çevresel, halka şeklinde katlantılar gösterebilir. Bazı hastalarda mukus akıntısı, dışkılama güçlüğü ve gaz veya dışkı kaçırma gibi şikâyetler de görülebilir.
Hemoroidde ise anal kanalda bulunan hemoroidal damar yastıkçıklarının büyümesi veya yer değiştirmesi söz konusudur. İç hemoroidler ilerleyen evrelerde makat dışına sarkabilir. Bu durum makattan et çıkması şeklinde tarif edilebilir. Hemoroidde özellikle dışkılama sırasında parlak kırmızı kanama, şişlik ve rahatsızlık hissi görülebilir. Dış hemoroidlerde veya tromboze hemoroid geliştiğinde ağrı da belirgin olabilir.
İki hastalık arasındaki önemli farklardan biri, dışarı çıkan dokunun yapısıdır. Rektal prolapsusta rektum dokusu sarkarken hemoroidde hemoroidal dokular dışarı doğru belirginleşir. Bununla birlikte yalnızca dışarı çıkan dokunun görünümüne bakılarak hastanın kendi kendine kesin tanı koyması mümkün değildir.
Makat sarkması ile hemoroidin tedavi yaklaşımları da farklıdır. Hemoroidde hastalığın derecesine göre ilaç tedavileri, girişimsel işlemler veya cerrahi yöntemler uygulanabilirken yetişkinlerde tam kat rektal prolapsusun kalıcı anatomik tedavisi çoğunlukla cerrahidir.
Bu nedenle özellikle makattan dışarı çıkan dokuya kanama, mukus akıntısı, dışkılama güçlüğü veya dışkı kaçırma şikâyetleri eşlik ediyorsa, doğru tanının belirlenmesi için genel cerrahi uzmanı tarafından değerlendirme yapılması önemlidir.
Makat Sarkması ile Rektosel Aynı Hastalık mı?
Hayır. Rektal prolapsus ve rektosel farklı anatomik değişikliklerdir.
Rektal prolapsusta rektum aşağı doğru yer değiştirir. Tam kat dış rektal prolapsusta rektum duvarı makat açıklığından dışarı çıkar.
Rektoselde ise rektumun ön duvarı, vajinanın arka duvarına doğru bombeleşir.
Rektosel özellikle kadınlarda görülen bir pelvik organ destek bozukluğudur.
Her iki durumda da kabızlık, dışkılama sırasında zorlanma ve tam boşalamama hissi görülebilir.
Ancak tedavi planlaması farklıdır.
Rektosel hakkında ayrıntılı bilgi için Bağırsak Fıtığı (Rektosel) Nedir? başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.
Makat Sarkması Neden Olur?
Rektal prolapsusun gelişiminde pelvik taban destek yapılarındaki değişiklikler ve rektumun normal anatomik konumunu koruyan mekanizmaların zayıflaması rol oynayabilir.
Hastalık genellikle tek bir nedene bağlı değildir.
Rektal prolapsusla ilişkili olabilen faktörler arasında:
- Uzun süreli kabızlık ve aşırı ıkınma
- Pelvik taban kaslarında ve destek dokularında zayıflama
- İleri yaş
- Gebelik ve doğum öyküsü
- Bazı nörolojik hastalıklar
- Kronik dışkılama bozuklukları
bulunabilir.
Ancak bu faktörlerden birinin bulunması kişinin mutlaka rektal prolapsus geliştireceği anlamına gelmez.
Rektal prolapsus kadınlarda daha sık görülmekle birlikte erkeklerde ve çocuklarda da ortaya çıkabilir.
Makat Sarkması Nasıl Teşhis Edilir?
Rektal prolapsus tanısında hastanın şikâyetleri ve fizik muayene temel öneme sahiptir.
Muayenede makat çevresi, anal sfinkter fonksiyonları ve sarkmanın özellikleri değerlendirilir.
Bazı hastalarda sarkma yalnızca ıkınma sırasında ortaya çıktığı için muayene sırasında uygun koşullarda ıkınma istenebilir.
Gerekli durumlarda ek incelemeler yapılabilir.
Defekografi
Defekografi, dışkılama sırasında rektum ve pelvik taban yapılarının hareketlerini değerlendirmek için kullanılan bir görüntüleme yöntemidir.
Özellikle iç rektal prolapsus veya eşlik eden dışkılama bozukluğu düşünülen hastalarda yararlı olabilir.
Anorektal Manometri
Anorektal manometri, anal sfinkter basınçları ve rektumun fonksiyonları hakkında bilgi sağlayabilir.
Özellikle dışkı kaçırma veya eşlik eden pelvik taban fonksiyon bozukluğu bulunan seçilmiş hastalarda değerlendirilebilir.
Her rektal prolapsus hastasında yapılması gerekli değildir.
Kolonoskopi
Kolonoskopi, hastanın yaşı, kanama şikâyeti, tarama gereksinimi ve diğer klinik bulgularına göre planlanabilir.
Rektal prolapsus tanısı konulan herkese aynı incelemelerin yapılması gerekmez.
Makat Sarkması Kendiliğinden Geçer mi?
Tam kat rektal prolapsus yetişkinlerde genellikle kendiliğinden kalıcı olarak düzelmez.
Başlangıç döneminde dışarı çıkan doku kendiliğinden geri dönebilir. Ancak bu durum altta yatan anatomik sorunun ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Kabızlığın kontrol altına alınması ve aşırı ıkınmanın azaltılması bazı şikâyetleri hafifletebilir.
Bununla birlikte bu önlemler tam kat rektal prolapsusu anatomik olarak düzeltmez.
Hastalığın türüne, belirtilerine ve hastanın genel durumuna göre tedavi planlaması yapılmalıdır.
Makat Sarkması Nasıl Tedavi Edilir?
Rektal prolapsus tedavisi sarkmanın türüne, hastanın şikâyetlerine ve genel sağlık durumuna göre belirlenir.
Özellikle yetişkinlerde tam kat dış rektal prolapsusun kalıcı anatomik tedavisi çoğunlukla cerrahidir.
Ancak her hastada aynı cerrahi yöntem uygulanmaz.
Bazı hastalarda karın içerisinden gerçekleştirilen ameliyatlar, bazı hastalarda ise makat bölgesinden uygulanan cerrahi yöntemler tercih edilebilir.
Tedavi planında hastanın yaşı, eşlik eden hastalıkları, kabızlık veya dışkı kaçırma şikâyetleri ve ameliyat riskleri dikkate alınır.
İç rektal prolapsus gibi durumlarda ise cerrahi dışı yaklaşımlar ve pelvik taban rehabilitasyonu uygun hastalarda değerlendirilebilir.
Tedavinin amacı yalnızca sarkmayı düzeltmek değil, dışkılama ve dışkı kontrolüyle ilgili şikâyetleri de mümkün olduğunca iyileştirmektir.
Makat Sarkması Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Rektal prolapsusun seyri kişiden kişiye değişebilir.
Bazı hastalarda sarkma zaman içerisinde daha sık ortaya çıkabilir veya dışarı çıkan dokunun kendiliğinden geri dönmesi zorlaşabilir.
Mukus akıntısı, cilt tahrişi, kanama ve dışkı kaçırma gibi şikâyetler günlük yaşamı etkileyebilir.
Nadir durumlarda dışarı çıkan rektum dokusu sıkışabilir ve kan dolaşımı bozulabilir.
Bu durum acil tıbbi değerlendirme gerektirir.
Bu nedenle özellikle belirgin veya tekrarlayan sarkma şikâyeti bulunan hastalarda tedavi seçeneklerinin değerlendirilmesi önemlidir.
Makat Sarkması Ne Zaman Acil Bir Durumdur?
Rektal prolapsus her zaman acil müdahale gerektirmez. Ancak bazı belirtiler ciddi komplikasyonları düşündürebilir.
Özellikle:
- Dışarı çıkan dokunun içeri dönmemesi
- Dokunun koyu mor, siyah veya belirgin şekilde renk değiştirmiş görünmesi
- Ani başlayan şiddetli ağrı
- Belirgin ve devam eden kanama
- Şiddetli karın ağrısı veya kusma
durumlarında gecikmeden acil sağlık değerlendirmesi gerekir.
Dışarı çıkan dokunun zorlayarak içeri itilmesi, özellikle şiddetli ağrı veya renk değişikliği varsa uygun değildir.
Makat Sarkması İçin Hangi Doktora Gidilir?
Makat sarkması şüphesi bulunan kişiler genel cerrahi uzmanına başvurabilir.
Özellikle rektal prolapsus, dışkı kaçırma ve pelvik taban hastalıkları konusunda deneyimli kolorektal cerrahi uzmanları tarafından değerlendirme yapılması önemlidir.
Muayenede sarkmanın türü, dışkılama alışkanlıkları, anal sfinkter fonksiyonları ve eşlik eden hastalıklar değerlendirilir.
Gerekli durumlarda görüntüleme veya fonksiyonel testlerden yararlanılır.
Makattan dışarı çıkan dokunun hemoroid mi, rektal prolapsus mu yoksa başka bir anal bölge hastalığı mı olduğunun belirlenmesi, uygun tedavi planının ilk adımıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Makat sarkmasının ilk belirtileri nelerdir?
Makat sarkması başlangıçta dışkılama sırasında makattan doku çıkması, dolgunluk hissi veya tuvalet sonrasında kendiliğinden içeri dönen bir şişlik şeklinde fark edilebilir.
Makattan bağırsak çıkması tehlikeli midir?
Makattan dışarı çıkan rektum dokusu değerlendirilmelidir. Özellikle doku içeri dönmüyorsa, şiddetli ağrı veya renk değişikliği varsa acil müdahale gerekebilir.
Makat sarkması hemoroid ile karıştırılır mı?
Evet. Her iki hastalıkta da makattan dışarı çıkan doku ve kanama görülebilir. Ancak etkilenen anatomik yapılar farklıdır. Kesin ayrım için muayene gerekir.
Makat sarkması dışkı kaçırmaya neden olur mu?
Evet. Bazı hastalarda anal sfinkter fonksiyonları ve pelvik taban desteğinin etkilenmesi nedeniyle gaz veya dışkı kaçırma görülebilir.
Makat sarkması kabızlık yapar mı?
Rektal prolapsus bazı hastalarda dışkılama güçlüğü ve tam boşalamama hissiyle ilişkili olabilir. Ancak kabızlığın başka nedenleri de bulunabilir.
Makat sarkması kendiliğinden düzelir mi?
Yetişkinlerde tam kat rektal prolapsus genellikle kendiliğinden kalıcı olarak düzelmez. Dışarı çıkan dokunun geri dönmesi anatomik sorunun ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Makat sarkması ameliyatsız tedavi edilir mi?
Kabızlığın düzenlenmesi ve pelvik taban rehabilitasyonu bazı şikâyetleri hafifletebilir. Ancak yetişkinlerde tam kat dış rektal prolapsusun kalıcı anatomik tedavisi çoğunlukla cerrahidir.
Makat sarkması ile rektosel aynı şey midir?
Hayır. Rektal prolapsusta rektum aşağı doğru sarkar. Rektoselde ise rektumun ön duvarı vajinanın arka duvarına doğru bombeleşir.
Sonuç
Makat sarkması (rektal prolapsus), rektumun normal anatomik konumundan aşağı doğru yer değiştirmesiyle ortaya çıkan bir hastalıktır.
En belirgin belirtisi, özellikle dışkılama sırasında makattan dışarı çıkan dokudur. Bunun yanında mukus akıntısı, kanama, dışkılama güçlüğü ve dışkı kaçırma gibi şikâyetler de görülebilir.
Makat sarkması, hemoroid ve rektosel gibi farklı hastalıklarla karıştırılabilir. Bu nedenle yalnızca belirtilere bakılarak kesin tanı konulması doğru değildir.
Makattan dışarı çıkan doku, tekrarlayan sarkma veya dışkı kontrolüyle ilgili şikâyetler bulunan kişilerde uzman değerlendirmesi, doğru tanı ve uygun tedavi planlaması açısından önemlidir.