Makat çevresinde ağrı, şişlik ve kızarıklık geliştiğinde hastaların ilk aklına gelen tedavilerden biri antibiyotiktir. Ancak oluşmuş bir makat apsesinde antibiyotik kullanmak çoğu zaman tek başına yeterli değildir.
Bunun temel nedeni apsenin yalnızca bir bakteriyel enfeksiyon değil, dokuların içerisinde oluşmuş irin dolu kapalı bir boşluk olmasıdır.
Bu nedenle makat apsesinde temel yaklaşım çoğu durumda apsenin boşaltılması, yani drenajıdır. Antibiyotik ise gerekli görülen hastalarda bu tedaviye eklenebilir.
Makat Apsesi Nedir?
Makat apsesi, makat veya rektum çevresindeki dokularda enfeksiyon sonucunda oluşan irin dolu bir boşluktur.
Makat kanalının içerisinde doğal olarak bulunan küçük bezlerden birinin kanalı tıkandığında enfeksiyon başlayabilir. Bakteriler çoğaldıkça çevredeki dokularda inflamasyon gelişir ve zaman içerisinde irin birikerek apse oluşturabilir.
Makat apsesinde:
- Sürekli veya giderek artan ağrı
- Makat çevresinde şişlik
- Hassasiyet
- Kızarıklık
- Isı artışı
- Ateş veya titreme
- İrinli akıntı
görülebilir.
Ancak daha derin yerleşimli apselerde dışarıdan belirgin bir şişlik görülmeyebilir.
Antibiyotik Makat Apsesini Neden Tek Başına Tedavi Edemez?
Antibiyotikler bakteriyel enfeksiyonların tedavisinde önemli ilaçlardır. Ancak apse oluştuğunda sorun yalnızca dokularda bulunan bakteriler değildir.
Enfeksiyon sonucunda dokuların içerisinde irinle dolu bir boşluk meydana gelmiştir.
Bu boşluk kapalı kaldığı sürece içerisindeki enfekte materyalin dışarı çıkarılması gerekebilir.
Bu nedenle oluşmuş bir makat apsesinde yalnızca antibiyotik kullanarak apsenin ortadan kalkmasını beklemek çoğu durumda doğru bir yaklaşım değildir.
Tedavinin temel prensibi enfekte içeriğin uygun şekilde boşaltılmasıdır.
Drenaj Nedir?
Drenaj, apse içerisinde biriken irinin dışarı boşaltılmasıdır.
Amaç apse boşluğundaki basıncı azaltmak ve enfekte materyalin dışarı çıkmasını sağlamaktır.
Apse boşaltıldığında özellikle içerideki basıncın azalmasına bağlı olarak ağrıda belirgin rahatlama görülebilir.
Ancak apsenin yeri ve derinliği hastadan hastaya farklı olabilir. Bu nedenle uygulanacak drenaj yöntemi apsenin anatomik konumuna göre belirlenir.
Antibiyotik Hiç mi Kullanılmaz?
Hayır. “Makat apsesinde antibiyotik işe yaramaz” şeklinde genelleme yapmak da doğru değildir.
Antibiyotik bazı hastalarda drenaja ek olarak gerekli olabilir.
Özellikle çevre dokulara yayılan enfeksiyon, belirgin sistemik enfeksiyon bulguları veya bağışıklık sistemini etkileyen durumlar söz konusu olduğunda antibiyotik tedavisi değerlendirilebilir.
Dolayısıyla temel ayrım şudur:
Antibiyotik gerektiğinde önemli bir destek tedavisidir; ancak oluşmuş apsenin drenajının yerine geçmez.
Antibiyotik Kullanırken Ağrı Neden Devam Edebilir?
Apse boşluğu devam ediyorsa içerideki irin ve basınç da devam edebilir.
Bu nedenle antibiyotik başlanmış olmasına rağmen hastanın makat çevresindeki ağrısı, şişliği ve hassasiyeti tamamen ortadan kalkmayabilir.
Özellikle ağrının giderek artması, şişliğin büyümesi veya ateş gelişmesi durumunda apsenin değerlendirilmesi gerekir.
Burada yapılmaması gereken şey, doktor değerlendirmesi olmadan antibiyotiğin dozunu artırmak veya farklı antibiyotiklere geçmektir.
Sorun antibiyotiğin “güçsüz” olması değil, boşaltılması gereken bir apse bulunması olabilir.
Makat Apsesi Kendiliğinden Patlarsa Ne Olur?
Bazı apseler kendiliğinden cilde açılarak boşalabilir.
İrin boşaldığında apse içerisindeki basınç azalacağı için hasta ağrısının belirgin şekilde azaldığını fark edebilir.
Ancak rahatlama, altta yatan sorunun mutlaka tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Apse boşluğu veya enfeksiyon kaynağı devam edebilir. Ayrıca bazı hastalarda apse sonrasında anal fistül gelişebilir.
Bu nedenle apsenin kendiliğinden boşalması değerlendirme gereksinimini ortadan kaldırmaz.
Apse Boşaltıldıktan Sonra Antibiyotik Gerekir mi?
Her hastaya rutin olarak antibiyotik verilmesi gerekmez.
Komplike olmayan anorektal apselerde yeterli drenaj sağlandıktan sonra antibiyotiğin rutin olarak eklenmesi her hasta için gerekli kabul edilmez.
Ancak çevre dokularda yaygın enfeksiyon, sistemik enfeksiyon bulguları veya bağışıklık sistemini etkileyen durumlar varsa antibiyotik kullanılması değerlendirilebilir.
Karar hastanın klinik durumuna göre verilmelidir.
Makat Apsesi Tedavi Edilmezse Ne Olabilir?
Apse tedavi edilmediğinde enfeksiyon ilerleyebilir ve çevredeki dokulara yayılabilir.
Ağrı ve şişlik artabilir, ateş ve genel durum bozukluğu gelişebilir.
Ayrıca makat apsesi ile anal fistül arasında yakın bir ilişki vardır.
Apse boşaldıktan veya boşaltıldıktan sonra enfeksiyonun başladığı anal bez ile makat çevresindeki cilt arasında kalıcı bir kanal kalırsa bu yapı anal fistül olarak adlandırılır.
Bu nedenle apse sonrasında aynı bölgede tekrarlayan şişlik veya akıntı görülmesi fistül açısından değerlendirilmelidir.
Apse Boşaltılırsa Fistül Oluşması Engellenir mi?
Drenaj, aktif apsenin tedavisidir ancak daha sonra fistül gelişmeyeceğini garanti etmez.
Çünkü bazı hastalarda enfeksiyonun başladığı anal bez ile cilt arasında fistül kanalı kalabilir.
Bu nedenle “apse boşaltıldıysa fistül oluşmaz” şeklinde bir yaklaşım doğru değildir.
Apse sonrasında devam eden akıntı, aynı noktada tekrarlayan şişlik veya yeniden apse oluşması altta bir fistül kanalının bulunabileceğini düşündürebilir.
Makat Apsesinde Ne Zaman Beklenmemeli?
Makat çevresinde giderek artan veya şiddetli ağrı, belirgin şişlik, kızarıklık, ateş, titreme veya genel durum bozukluğu varsa değerlendirme geciktirilmemelidir.
Özellikle bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde enfeksiyonların daha ciddi seyretme ihtimali bulunduğundan daha dikkatli olunmalıdır.
Ayrıca antibiyotik kullanılmasına rağmen ağrı ve şişliğin devam etmesi veya artması da yeniden değerlendirme gerektirir.
Sıkça Sorulan Sorular
Makat apsesi antibiyotikle geçer mi?
Oluşmuş bir makat apsesinde antibiyotik çoğu zaman tek başına yeterli değildir. Temel tedavi apse içerisindeki enfekte materyalin uygun şekilde boşaltılmasıdır.
Makat apsesinde neden drenaj yapılır?
Drenaj, apse içerisinde biriken irin ve enfekte materyalin dışarı çıkarılmasını sağlar. Böylece apse boşluğundaki basınç ve enfeksiyon kaynağı kontrol altına alınmaya çalışılır.
Makat apsesinde antibiyotik ne zaman kullanılır?
Çevre dokulara yayılan enfeksiyon, sistemik enfeksiyon belirtileri veya bağışıklık sistemini etkileyen durumlar gibi seçilmiş vakalarda drenaja ek olarak antibiyotik kullanılabilir.
Antibiyotik kullanırken apse büyüyebilir mi?
Apse boşluğu yeterince boşalmıyorsa antibiyotik kullanılmasına rağmen ağrı ve şişlik devam edebilir veya ilerleyebilir. Böyle bir durumda yeniden değerlendirme gerekir.
Makat apsesi kendiliğinden boşalırsa doktora gitmek gerekir mi?
Evet. Kendiliğinden boşalma ağrıyı azaltabilir ancak enfeksiyonun tamamen ortadan kalktığını göstermez. Ayrıca apse sonrasında anal fistül gelişebilir.
Apse boşaltıldıktan sonra mutlaka antibiyotik kullanılır mı?
Hayır. Komplike olmayan apselerde yeterli drenaj sonrasında her hastaya rutin antibiyotik verilmesi gerekli değildir. Karar hastanın enfeksiyon bulguları ve genel sağlık durumuna göre verilir.