HPV aşısı, insan papilloma virüsünün (Human Papillomavirus – HPV) belirli tiplerine karşı koruma sağlamak amacıyla geliştirilmiş bir aşıdır. HPV enfeksiyonu genital bölgede ve makat çevresinde siğillere neden olabildiği gibi bazı yüksek riskli tipleri belirli kanser türleriyle de ilişkilidir.
Özellikle makat siğili tanısı alan veya HPV bulaşma riskinden endişe eden kişiler, HPV aşısının bu hastalığı önleyip önleyemeyeceğini merak etmektedir.
Evet, HPV aşısı makat siğillerinin büyük bölümüne neden olan HPV tiplerine karşı koruma sağlayabilir. Günümüzde kullanılan dokuz valanlı HPV aşısı, genital ve anal siğillerin büyük bölümünden sorumlu olan HPV tip 6 ve 11'i kapsar.
Ancak HPV aşısı bütün HPV tiplerine karşı koruma sağlamaz. Ayrıca daha önce oluşmuş makat siğillerini tedavi etmez ve mevcut HPV enfeksiyonunu ortadan kaldırmaz.
Bu nedenle HPV aşısının koruyucu etkisi ile makat siğili tedavisinin birbirinden ayrı değerlendirilmesi gerekir.
HPV Aşısı Nedir ve Nasıl Koruma Sağlar?
HPV aşısı, bağışıklık sisteminin belirli HPV tiplerine karşı koruyucu yanıt geliştirmesini amaçlar.
Aşıda canlı HPV bulunmaz. Virüsün dış protein yapısını taklit eden, enfeksiyona neden olamayan virüs benzeri parçacıklar kullanılır.
Bu parçacıklar bağışıklık sisteminin HPV'yi tanımasını sağlar.
Böylece kişi ileride aşının kapsadığı HPV tipleriyle karşılaştığında enfeksiyon gelişme riski azaltılabilir.
HPV aşısı, enfeksiyon oluşmadan önce koruma sağlamayı hedefleyen bir uygulamadır.
Bu nedenle mevcut HPV enfeksiyonunu veya oluşmuş siğilleri tedavi eden bir ilaç gibi değerlendirilmemelidir.
HPV Aşısı Hangi HPV Tiplerine Karşı Korur?
HPV'nin çok sayıda farklı tipi bulunmaktadır.
Bu tiplerin bir bölümü ciltte ve mukozalarda siğillere neden olurken bazıları kanser gelişimiyle ilişkilidir.
Dokuz valanlı HPV aşısı şu HPV tiplerini kapsar:
Düşük riskli HPV tipleri:
- HPV 6
- HPV 11
Yüksek riskli HPV tipleri:
- HPV 16
- HPV 18
- HPV 31
- HPV 33
- HPV 45
- HPV 52
- HPV 58
HPV tip 6 ve 11, genital ve anal siğillerin yaklaşık %90'ından sorumludur.
Yüksek riskli HPV tipleri ise rahim ağzı, anal bölge ve diğer bazı bölgelerde gelişebilen HPV ilişkili kanserlerle bağlantılıdır.
HPV aşısı hem makat siğillerine neden olan bazı düşük riskli tiplere hem de kanserle ilişkili belirli yüksek riskli tiplere karşı koruma sağlar.
Ancak aşının kapsamadığı HPV tipleri de bulunduğundan tüm HPV enfeksiyonlarının önlenmesi garanti değildir.
HPV Aşısı Makat Siğillerini Tamamen Önler mi?
Hayır. HPV aşısı makat siğili gelişme riskini önemli ölçüde azaltabilir ancak bütün vakaları önlemesi beklenmez.
Bunun birkaç nedeni vardır.
Öncelikle makat siğilleri, aşının kapsamadığı HPV tipleriyle de ilişkili olabilir.
Ayrıca kişi aşılanmadan önce HPV enfeksiyonu edinmiş olabilir.
HPV aşısı daha önce edinilmiş enfeksiyonu ortadan kaldırmadığı için aşılama öncesinde mevcut olan HPV tiplerine karşı tedavi edici etki göstermez.
Aşının koruyucu etkisi, ilgili HPV tipleriyle karşılaşılmadan önce uygulandığında en yüksektir.
HPV aşısı makat siğilinden korunmada önemli bir yöntemdir ancak mutlak koruma sağlamaz.
Makat Siğili Olan Kişi HPV Aşısı Yaptırabilir mi?
Evet. Makat siğili bulunması, tek başına HPV aşısı yaptırmaya engel değildir.
Ancak burada aşının hangi amaçla uygulanacağının doğru anlaşılması gerekir.
HPV aşısı mevcut makat siğillerini ortadan kaldırmaz.
Buna karşılık kişi daha önce karşılaşmadığı ve aşının kapsadığı diğer HPV tiplerine karşı koruma sağlayabilir.
Örneğin HPV tip 6 ile ilişkili siğili bulunan bir kişi, aşının kapsadığı diğer HPV tiplerinin tamamıyla karşılaşmış olmak zorunda değildir.
Bu nedenle daha önce HPV enfeksiyonu geçirmiş kişilerde de aşılama belirli koşullarda yararlı olabilir.
Aşı kararı; kişinin yaşı, önceki aşılama durumu ve olası korunma yararı dikkate alınarak verilmelidir.
HPV Aşısı Mevcut Makat Siğillerini Tedavi Eder mi?
Hayır. HPV aşısı mevcut makat siğillerinin tedavisinde kullanılmaz.
Makat siğilleri HPV enfeksiyonuna bağlı gelişen cilt veya mukozal lezyonlardır.
Tedavi planlamasında siğillerin sayısı, büyüklüğü, yerleşimi ve hastanın klinik durumu değerlendirilir.
Uygun hastalarda topikal ilaçlar, kriyoterapi, elektrokoterizasyon veya cerrahi yöntemler kullanılabilir.
HPV aşısı ise bu işlemlerden farklı olarak gelecekteki HPV enfeksiyonlarına karşı koruma sağlamayı hedefler.
Makat siğili tedavisi ile HPV aşılaması birbirinin yerine geçen uygulamalar değildir.
Makat siğilinin belirtileri, bulaşma yolları ve tedavi seçenekleri hakkında daha ayrıntılı bilgi için HPV ve Makat Siğili: Bilinmesi Gereken Temel Bilgiler başlıklı yazımızı inceleyebilirsiniz.
Makat Siğili Tedavisinden Sonra HPV Aşısı Yapılır mı?
Makat siğili tedavisi görmüş kişilerde de HPV aşısı değerlendirilebilir.
Ancak aşının amacı tedavi edilmiş siğillerin kesinlikle tekrarlamasını önlemek değildir.
Siğiller ortadan kaldırıldıktan sonra HPV enfeksiyonu bir süre daha devam edebilir.
Bu nedenle tedavi sonrasında yeniden siğil oluşması mümkündür.
HPV aşısının daha önce karşılaşılmamış HPV tiplerine karşı koruyucu etkisi olabilir.
Bununla birlikte HPV aşısının mevcut veya daha önce tedavi edilmiş siğillerin tekrarını kesin olarak önlediği söylenemez.
Aşılama kararı, kişinin yaşına ve bireysel korunma yararına göre değerlendirilmelidir.
HPV Aşısı Kaç Yaşında Yapılmalıdır?
HPV aşısının en yüksek koruyucu etkisi, kişi aşı kapsamındaki HPV tipleriyle karşılaşmadan önce uygulandığında elde edilir.
Bu nedenle aşılama genellikle ergenlik döneminde önerilir.
CDC'nin aşılama önerilerine göre:
- 11–12 yaş: Rutin HPV aşılaması için önerilen yaş aralığıdır. Aşılamaya 9 yaşından itibaren başlanabilir.
- 13–26 yaş: Daha önce yeterli şekilde aşılanmamış kişiler için telafi aşılaması önerilir.
- 27–45 yaş: Herkese rutin aşılama önerilmez. Aşıdan beklenen bireysel yarar değerlendirilerek ortak karar verilebilir.
- 45 yaş üzeri: ABD'de kullanılan HPV aşısının ruhsatlı yaş aralığının dışındadır.
Bu yaş aralıkları CDC'nin ABD için yayımladığı önerileri yansıtır. Türkiye'deki güncel ulusal uygulamalar, ürünün ruhsat bilgileri ve kişinin klinik durumu ayrıca dikkate alınmalıdır.
HPV aşısı yalnızca kadınlara yönelik değildir. Erkeklerde de HPV ilişkili siğillerin ve bazı kanserlerin önlenmesi açısından önemlidir.
HPV Aşısı Kaç Doz Yapılır?
HPV aşısının doz sayısı, aşılamaya başlanan yaşa ve kişinin bağışıklık durumuna göre değişir.
CDC'nin önerdiği standart aşılama şemasında:
- 15 yaşından önce başlanan aşılama: Genellikle iki doz uygulanır. Dozlar arasında 6–12 ay bulunur.
- 15 yaşında veya sonrasında başlanan aşılama: Genellikle üç doz uygulanır. Standart şema 0, 1–2 ve 6. aylardır.
- Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler: Aşılamaya 9–26 yaş arasında başlanması durumunda genellikle üç doz önerilir.
Doz aralıkları ve uygulama planı, kullanılan aşının ürün bilgileri ve güncel ulusal önerilere göre belirlenmelidir.
HPV aşısının doz sayısı, yalnızca kişinin mevcut yaşına değil, ilk dozun yapıldığı yaşa da bağlıdır.
HPV Aşısı Erkeklerde Makat Siğilinden Korur mu?
Evet. HPV aşısı yalnızca kadınlara yönelik değildir.
Erkeklerde de aşı kapsamındaki HPV tiplerinin neden olduğu genital ve anal siğillerin önlenmesine yardımcı olabilir.
HPV enfeksiyonu erkeklerde genital siğillerin yanı sıra anal kanser, penis kanseri ve bazı baş-boyun kanserleriyle ilişkilidir.
Bu nedenle HPV aşılaması, uygun yaş grubundaki erkekler için de koruyucu sağlık uygulamalarından biridir.
Aşılamanın etkisi, kişinin ilgili HPV tipleriyle daha önce karşılaşıp karşılaşmadığına göre değişebilir.
HPV Aşısı Makat Kanserinden Korur mu?
HPV aşısı, makat kanserine neden olabilen bazı yüksek riskli HPV tiplerine karşı koruma sağlar.
Özellikle HPV tip 16, HPV ile ilişkili anal kanserlerin önemli bir bölümünde rol oynar.
Dokuz valanlı HPV aşısı, HPV 16 ve 18'in yanı sıra başka yüksek riskli HPV tiplerini de kapsar.
Bu nedenle aşı, uygun kişilerde HPV ile ilişkili anal kanser riskinin azaltılmasına katkı sağlayabilir.
Ancak HPV aşısı bütün anal kanser türlerini önlemez ve daha önce gelişmiş kanser öncüsü hücresel değişiklikleri tedavi etmez.
Burada önemli bir ayrım bulunmaktadır:
Makat siğili ile makat kanseri aynı hastalık değildir.
Makat siğillerinin büyük bölümüne düşük riskli HPV tipleri neden olurken anal kanser gelişimi daha çok yüksek riskli HPV tiplerinin kalıcı enfeksiyonuyla ilişkilidir.
Ayrıca HPV aşısı yaptırmış olmak, şüpheli anal belirtilerin değerlendirilmesine gerek olmadığı anlamına gelmez.
HPV Aşısı Yaptıran Kişide Makat Siğili Çıkar mı?
Evet. HPV aşısı yaptırmış kişilerde de makat siğili gelişebilir.
Bunun nedenlerinden biri, aşının bütün HPV tiplerini kapsamamasıdır.
Bir diğer neden ise kişinin aşılanmadan önce HPV enfeksiyonu edinmiş olmasıdır.
HPV aşısı koruyucu amaçla uygulanır. Daha önce edinilmiş enfeksiyonu ortadan kaldırmaz.
Ayrıca önerilen dozların tamamlanmamış olması da aşılama durumunun değerlendirilmesinde önemlidir.
Bu nedenle HPV aşısı yaptırmak, ileride hiçbir zaman makat siğili oluşmayacağı anlamına gelmez.
Makat çevresinde yeni gelişen siğil benzeri oluşumlar, aşılanma durumundan bağımsız olarak muayene edilmelidir.
HPV Testi Pozitif Olan Kişi Aşı Yaptırabilir mi?
HPV testinin pozitif olması, tek başına HPV aşılamasına engel değildir.
Ancak pozitif HPV testi, kişinin bütün HPV tipleriyle enfekte olduğu anlamına gelmez.
Aşı, kişinin henüz karşılaşmadığı aşı kapsamındaki HPV tiplerine karşı koruma sağlayabilir.
Bununla birlikte aşının mevcut enfeksiyon üzerinde tedavi edici etkisi bulunmaz.
Aşı kararı verilirken yaş, önceki aşılanma durumu ve bireysel korunma yararı değerlendirilmelidir.
HPV aşısı öncesinde rutin HPV testi yapılması gerekli değildir.
HPV Aşısı Olmadan Makat Siğilinden Korunmak Mümkün mü?
HPV bulaşma riskini azaltmaya yönelik farklı önlemler bulunmaktadır.
Ancak HPV, enfekte cilt veya mukozayla doğrudan temas yoluyla bulaşabildiğinden bütün bulaşma riskini ortadan kaldırmak mümkün olmayabilir.
Prezervatif kullanımı HPV bulaşma riskini azaltabilir. Bununla birlikte prezervatifin kapatmadığı cilt bölgelerinden bulaşma gerçekleşebilir.
Görünür siğillerin bulunduğu dönemde doğrudan cinsel temastan kaçınılması ve partnerlerin bilgilendirilmesi önemlidir.
HPV aşısı ise aşı kapsamındaki tiplerin neden olduğu enfeksiyonlara karşı korunmada önemli bir seçenektir.
Aşılama ve diğer korunma önlemleri birbirinin alternatifi değil, birbirini tamamlayan yaklaşımlar olarak değerlendirilmelidir.
HPV Aşısının Yan Etkileri Nelerdir?
HPV aşısından sonra bazı geçici yan etkiler görülebilir.
En sık bildirilen yan etkiler arasında aşı yapılan bölgede ağrı, kızarıklık ve şişlik bulunur.
Bazı kişilerde baş ağrısı, yorgunluk, hafif ateş veya kas ağrısı görülebilir.
Özellikle ergenlerde aşılama sonrasında bayılma gelişebileceğinden, uygulamanın ardından genellikle 15 dakika oturarak veya uzanarak gözlem önerilir.
Ciddi alerjik reaksiyonlar nadirdir.
Önceki HPV aşısı dozuna veya aşının bir bileşenine karşı ciddi alerjik reaksiyon geçirmiş kişilerde aşılama uygun olmayabilir.
Gebelik sırasında HPV aşısına başlanması önerilmez. Gebelik fark edilmeden aşı yapılmışsa bu durum tek başına gebeliğin sonlandırılmasını gerektirmez; kalan dozlar gebelik sonrasına ertelenir.
Aşı öncesinde kişinin sağlık durumu ve olası kontrendikasyonları değerlendirilmelidir.
HPV Aşısı İçin Hangi Doktora Başvurulmalı?
HPV aşısı hakkında bilgi almak isteyen kişiler aile hekimliği, kadın hastalıkları ve doğum, üroloji veya ilgili diğer sağlık birimlerine başvurabilir.
Makat çevresinde siğil bulunan hastalarda ise genel cerrahi değerlendirmesi gerekebilir.
Özellikle anal kanal içerisinde yerleşen siğillerin değerlendirilmesinde kolorektal cerrahi deneyimi önemlidir.
HPV aşısı için değerlendirme yapılması ile mevcut makat siğillerinin muayene ve tedavisi farklı süreçlerdir.
Makat siğili bulunan hastalarda aşı kararı değerlendirilirken mevcut lezyonların tanı ve tedavisi de ayrıca planlanmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
HPV aşısı makat siğilini önler mi?
HPV aşısı, makat siğillerinin büyük bölümüne neden olan HPV tip 6 ve 11'e karşı koruma sağlayabilir. Ancak bütün HPV tiplerini kapsamadığından tam koruma garanti değildir.
Makat siğili olan biri HPV aşısı yaptırabilir mi?
Evet. Makat siğili bulunması tek başına aşılamaya engel değildir. Ancak aşı mevcut siğilleri tedavi etmez. Aşılama kararı yaşa ve bireysel korunma yararına göre değerlendirilir.
HPV aşısı siğilleri yok eder mi?
Hayır. HPV aşısı mevcut siğilleri ortadan kaldırmaz. Makat siğillerinin tedavisi için lezyonların özelliklerine göre ayrı bir tedavi planı oluşturulmalıdır.
HPV aşısı olan kişilerde makat siğili tekrarlar mı?
Evet. Daha önce tedavi edilmiş makat siğilleri aşılanmış kişilerde de tekrarlayabilir. HPV aşısının mevcut enfeksiyonu ortadan kaldırdığı veya siğillerin tekrarını kesin olarak önlediği söylenemez.
HPV aşısı erkeklere yapılır mı?
Evet. HPV aşısı uygun yaş gruplarındaki erkeklere de uygulanabilir. Aşı, HPV ilişkili genital ve anal siğillerin ve belirli kanserlerin önlenmesine yardımcı olabilir.
HPV aşısı 40 yaşından sonra yapılabilir mi?
27–45 yaş aralığında aşılama, CDC önerilerine göre bireysel değerlendirme ve ortak karar verme süreciyle ele alınır. Herkes için rutin olarak önerilmez. Türkiye'deki ruhsat ve uygulama koşulları ayrıca dikkate alınmalıdır.
HPV aşısı makat kanserinden korur mu?
HPV aşısı, anal kanserle ilişkili bazı yüksek riskli HPV tiplerine karşı koruma sağlar. Ancak bütün anal kanserleri önlemez ve mevcut kanser öncüsü lezyonları tedavi etmez.
HPV aşısı yaptırmadan önce HPV testi gerekir mi?
Hayır. HPV aşısına uygunluğu belirlemek için rutin HPV testi önerilmez. Aşılama kararı kişinin yaşı, önceki aşılanma durumu ve klinik özelliklerine göre verilir.